gulminews logo
सोमबार, २०७९ श्रावण २३

गुल्मीमा सेनाको व्यारेकभित्र पाचँवटा गजुर रहेको २ सय बर्ष पुरानो मन्दिरमा सरायँ

गुल्मी । रेसुगां नगरपालिका २ स्थित धागिथुममा नेपाली सेनाको व्यारेक । व्यारेक छेउमा भगवती मन्दिर । जसलाई २४ सै घण्टा नेपाली सेनाले आफ्नो घेराभित्र राखेजस्तै गरी सुरक्षा दिन्छ । असौज २६ गते आइतबार, बेलुकी करिब ९ बजे युवाहरुले खुकुरी, घुडाँ, तरवार जस्ता हतियार प्रदर्शन गरिरहेका थिए । नेपाली सेनाको व्यारेकभित्र युवाहरुले खुकुरी प्रदर्शन गरे भन्दा अचम्म लाग्न सक्छ । तर गुल्मीको सन्दर्भमा यो कुनै नौलो र अनौठो विषय होइन् ।

गुल्मी, अर्घाखाँची, पाल्पा, कपिलवस्तु लगायतका पश्चिम नेपालका क्षेत्रहरुमा दशैँको एकादशीदेखि पूर्णिमासम्म सरायँ नाच हुने गर्दछ । दशैँको अवसरमा गुल्मीका थुप्रै शक्तिपिठहरुमा सारायँ नाच हुने गर्दछ । तर बेलुकापख सेनाको व्यारेकनजिक मन्दिरमा भएको सरायँ नाच फरक देखिन्थ्यो ।

पहिले–पहिले शक्तिपिठहरुमा सरायँ नाच खेल्दा नेपाली हातहतियारहरुको प्रदर्शन गरिन्थ्यो । विशेषगरी नेपाल एकिकरणका पालामा पृथ्वीनारायण शाहका पालादेखिका हतियार सरायँ नाचमा प्रदर्शन गरिन्थ्यो । तर पछिल्लो समय अपराधिक घटना बढ्न थालेपछि प्रशासनले हतियार प्रदर्शनमा रोक लगायो । यसले एकातर्फ सँस्कृति लोप हुने चिन्तासमेत थपिएको छ । भने अर्कोतर्फ सरायँ नाचप्रति युवाहरुको आकर्षण घट्दै गएको छ । तर सेनाकै व्यारेकभित्र भने युवाहरुले परापूर्वकालदेखिका हतियारहरु नचाई सरायँ खेलिरहेका थिए ।

धागिथुमस्थित भगभति मन्दिरमा प्रत्येक बर्षको दशैँको पूर्णिमाको दिन बेलुकापख देखि मध्यरातसम्म सरायँ नाच र पट्टा नाँच हुने गर्दछ । सरायँ र पट्टा नाँच हेर्न र खेल्नका लागि जिल्लाका साथसाथै छिमेकी जिल्लाबाट समेत मानिसहरु आउने गर्दछन् । अहिले त झन तम्घासको बाख्रेछेडादेखि पैदल मार्ग समेत निर्माण गरिएकोले मन्दिरमा आउने जो–सुकैलाई सहज हुने गरेको छ । जसले गर्दा मध्यान्नसम्म पनि हजारौँ दर्शनार्थीहरुको उपस्थिति थियो ।

रेसुगां नगरपालिका उदिनढुङ्गाका रामप्रसाद खनालले विगतका दिनहरुमा भन्दा यसबर्ष अलि व्यवस्थित रुपमा सरायँ नाच भएको बताए । ‘विगतका बर्षहरुमा भन्दा युवाहरुको राम्रो सहभागिता देखिएपनि व्यवस्थापकिय पक्ष भने अझै राम्रो बनाउनुपर्छ ।’ उनले भने, ‘मन्दिरको संरक्षण र प्रचार–प्रसारमा ध्यान दिन सके पर्यटक भित्राउन सक्ने सम्भावना छ ।’ गुल्मीदरबार गाउँपालिकाकी कमला परियारले सँस्कृति बचाउनको लागि आफु सरायँ खेलेको बताइन । मन्दिरमा कडा सुरक्षाका बिच खेलाइएका विभिन्न नाचले आफुहरुलाई थप आकर्षित बनाएको उनले बताइन् ।

यसरी सुरु भयो सरायँ र पट्टा

घटस्थापनादेखि नौ दिनसम्म देवीको पुजा गर्दा महाकाली उत्पति भइन । पछि महाकाली ठूली हुँदै गइन् र राक्षसलाई मारिन पनि । त्यसपछि रामचन्द्रले राउण्डेलाई मारे । नौ दिनसम्म पुजा गरी राक्षसलाई मारेको उत्सवस्वरुप दसैँको टिका लगाउने प्रचलन बस्यो । भने राउण्डेलाई मारेको उत्सवमा हजारौँ बर्ष अघि द्धापरयुगमा सरायँ खेल्न थालिएको इतिहास छ ।

त्यसका साथसाथै शत्रुसँग भिड्ने तरिका सिक्ने तालिमस्वरुप पनि सरायँ नाच खेल्ने गरेको किम्बदन्ती छ । पट्टा नाच पनि सरायँ नाचसँगसँगै नाच्न सुरु गरिएको किम्बदन्ती छ । तर यति बर्ष अगाडीदेखि सरायँ र पट्टा नाच खेल्न सुरु गरियो भन्ने अहिलेसम्म कुनै आधिकारिक तथ्य फेला परेको छैन । एकादशीका दिन गुल्मीको इश्मा मैदान र धुर्कोट वस्तुमा सरायँ नाच्ने गरिन्छ । द्धादशिको दिन बुल्म, त्रायोदशिको दिन जैसिथोकको बाहुनगाँउ, चर्तुदशीको दिन छिलिम्टे तथा पूर्णिमाको दिन धुर्कोट कोत, चोयघा, अर्जै लगायतका क्षेत्रमा सरायँ नाच्ने गरिन्छ ।

दुईसय बर्ष पुरानो मन्दिर

धागिथुम मन्दिर व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष शेर बहादुर थापाका अनुसार आजभन्दा करिब दुईसय बर्षअघि अर्थात १८ औँ शताब्दिको अन्त्यतिर मन्दिर निर्माण गरिएको हो । पहिले स्थानीयले नै मन्दिरको संरक्षण गरेपनि अहिले भने नेपाली सेनाले त्यसको रेखदेखि गर्दै आएको छ । तीन तले मन्दिर प्यागोडा शैलिमा निर्माण गरिएको छ । जसमा छत्रसहित पाचँवटा गजुरसमेत रहेका छन् । भने मन्दिरको छानो पनि पित्तलले छाइएको छ । जसले गर्दा मन्दिरमा थप आकर्षण बढेको थापाले बताए । दशैँ सुरु भएपछि कुल १६ जना पुजारी मन्दिरमा बस्छन् ।

किन हुन्छ मध्यान्नसम्म मेला

करिब छ–सात बर्ष पहिलेसम्म जिल्लाका विभिन्न स्थानहरुमा साझँको समयमा सरायँ सुरु हुन्थ्यो । जसले गर्दा बढी मात्रामा झै–झगडाका घटना हुन्थे । केहि बर्षअघिमात्र हालको धुर्कोट गाउँपालिकामा रहेको नयाँगाउँ प्रहरी चौकिका एक प्रहरी जवानले सरायँ नाचकै बेला युवाहरुको झगडामा परि ज्यान गुमाए । त्यसको अर्को बर्षदेखि जिल्ला प्रशासनले बेलुकाको समयमा कुनै पनि साँस्कृतिक कार्यक्रमको आयोजना नगर्ने र सरायँ नाच पनि बेलुका बढीमा ६ बजेसम्म मात्र खेल्न पाइने नियम बनायो ।

तर नेपाली सेनाको व्यारेकभित्र भने मध्यानसम्म पनि हतियार पदर्शन गरी सरायँ र पट्टा नाच खेल्ने गरिन्छ । विरभद्र जगं गुल्म, गुल्मीका सेनानी रविन्द्र महर्जनले कडा सुरक्षाका बिच मध्यान्नसम्म मेला गराइएको प्रतिक्रिया दिए । ‘सेनाको व्यारेकभित्र सुरक्षा व्यवस्था कडा हुन्छ, यहाँ आउने भक्तजनले सुरक्षाको कुनै चिन्ता लिनुपर्दैन ।’ उनले भने, ‘आवश्यक सबै तयारीका साथ मेला सुरु हुन्छ ।’

यो पनि पढ्नुस्

तम्घासको सडक स्तरोन्नती गर्ने काम अधुरै, बजेटमा जस लिनेको होटबाजी, कार्यान्वयमा वेवास्ता

हुमाकान्त पोखरेलगुल्मी, १५ साउन । गुल्मी जिल्ला सदरमुकाम तम्घास बजारको सडक भत्किएकोले डेढ बर्षअघि मर्मत

पछिल्ला अप्डेट

सिफारिस

error: जान्नेले जसरी नि चोर्छन/सार्छन्, नजान्नेलाई खुच्चिङ :D